وقف در سیره امام علی(ع)
امامان شیعه كه پس از رسول گرامی اسلام(ص) پرچم دار این شیوه حسنه اند دراین عرصه خوش درخشیده اند كه در پیشاپیش آن علی (ع) قرار دارد.
درباره صدقات و موقوفات علی (ع) تاریخ نگاران مطالب زیادی را یادآور شده اند كه انسان را به شگفتی وا می دارد از آن جمله این كه:
علی (ع) فرمود: اگر صدقه ( موقوفات) من امروز میان بنی هاشم تقسیم شود همگی را كفایت می كند.
این مطلب در حالی است كه خود آن حضرت فرمود: خود را با پیامبر(ص) دیدم كه از گرسنگی سنگ بر شكم خویش می بستم در حالی كه اكنون صدقات مال من سالیانه به چهل هزار دینار می رسد. یا در عبارت دیگر فرمود: صدقه من امروز به چهل هزار می رسد یا فرمود: صدقات اموال من سالیانه برای فقیران بنی هاشم كفایت می كند.
ابن اثیر گوید: مراد از صدقه دراینجا زكات نیست بلكه مواد موقوفه هایی است كه آن حضرت وقف كرده و صدقه جاریه قرار داده كه حاصل درآمد آنها این مقدار (چهل هزار) می شده است.
علی (ع) چشمه های را در ینبع، سویقه و مدینه ایجاد كرد و زمینهای موات فراوانی را احیا كرد سپس آنها را از ملك خود خارج ساخته و صدقه برای مسلمانان قرار داد؛ به گونه ای كه هنگام مرگ چیزی برای خویش باقی نگذاشته بود.
علی (ع) در محلی به نام " ینبع" صد چشمه حفر كرد كه وقف برحاجیان خانه خدا كرد. همچنین در راه مكه و كوفه چاههایی حفر كرد و مسجد فتح را در مدینه و مسجدی در برابر قبر حمزه و در میقات و بصره و كوفه آبادانیهای بسیاری به وجود آورد.
سمهودی می نویسد: پیامبر در" ذوالعشیرة" از زمینهای ینبع قطعه ای به علی (ع) داد و عمر در زمان خلافت خود قطعه ای بر آن افزود علی (ع) نیز قطعه ای خرید و بر آن افزود. از این رو در اموال علی(ع) در آنجا چشمه های فراوانی بود. از آنجا كه این زمینها موات بود، آن حضرت شخصاً چاه حفر كرده و آن سرزمین را آباد كرد.
از جمله موقوفات علی (ع) می توان به سویقه ( محلی كه آل علی ساكن بودند و نزدیك مدینه بوده) و اموال خیبر و وادی القری اشاره كرد. همچنین اموال ابی نیزر، بغینغه ارینه، رعد، رزین، قصیبه، ترعه، حرة الرجلی، كه احمر نامیده می شود از جمله موقوفات آن حضرت به شمار می رود.
هم چنین علی (ع) برخی از زمینهای خود را پس از مرگش وقف كرد و گروهی از غلامان خود را آزاد ساخت و شرط كرد كه در زمینهای وقفی به مدت پنج سال كار كنند. زمین و خانه خویش را در مصر با اموالی كه در مدینه داشت، وقف اولاد كرد. به گونه ای كه در پایان عمر هر چه املاك داشت وقف كرد این در حالی است كه ابن ابی الحدید می نویسد : علی (ع) برای فرزندان خود ارثی باقی نگذاشت مگر چند نفر برده و غلام و كنیز و هفتصد درهم پول كه برای خرید خانه ای ذخیره كرده بود.